Alzheimer Testi ve Erken Tanı

Alzheimer hastalığı 65 yaş üzeri kişilerin %5’inde görülmektedir. Bu oran yaş ilerledikçe %30’lara kadar yükselir. İleri yaş döneminde görülme sıklığı çok yüksek olan Alzheimer hastalığının başlangıç bulguları çok önemlidir.

Alzheimer hastalığı erken dönemde özellikle yakın döneme ait hafıza kaybı, rutin işleri yapmada zorluk, konuşurken doğru kelimeleri bulamamak, zaman, yön ve mekân konusunda karışıklık yaşamak, yanlış kararlar almak, rakamların nasıl kullanılacağını unutmak, eşyaların yerlerini hatalı yerleştirmek, mizaç değişiklikleri ve inisiyatif kaybı gibi belirtilerle kendini gösterir.

Alzheimer tanısında bu belirtilerin yanı sıra hasta yakınlarının vermiş olduğu bilgiler de çok önemlidir. Alzheimer belirtileri fark edildikten sonra bir nöroloji uzmanına danışmak gerekir. Erken aşamada saptanan Alzheimer hastalığı tam olarak tedavi edilemese de, hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir ve kişinin yaşam kalitesi yükseltilebilir.

Alzheimer hastalığının teşhisinin en önemli kısmı doktorun hafıza ve düşünme becerilerini değerlendirmek için uyguladığı testlere dayanır. Laboratuvar ve görüntüleme testleri farklı hastalıkların olma olasılığını ekarte edebilir. Aynı zamanda hekimin demans semptomlarına neden olan hastalığı daha iyi karakterize etmesine yardımcı olur.

Alzheimer hastalığının erken teşhisi ile;

  • Hastaya uygun topluluk hizmeti araştırması yapılabilir.
  • Evde bakım seçenekleri düşünülür.
  • Finansal sorunlar planlanır.
  • Gelecekteki bakım ve tıbbi kararlar için beklentiler netleşir.


Yaşlılıkta Unutmak Normal Mi?

Unutmak hem genç yaşlarda hem de yaşlılıkta oldukça önemli semptomdur. Yaşlanınca unutmak normal bir yaşlılık belirtisi değildir, mutlaka bir hastalığa ya da bir nedene bağlıdır. Özellikle ilerleyici bir unutkanlık varsa, entelektüel performansta bir düşme varsa mutlaka bir nöroloji uzmanı tarafından inceleme yapılmalıdır. Özellikle 65 yaş sonrası bunamanın en sık görülen sebebi de Alzheimer’dır.

Unutkanlık Alzheimer dışında pek çok farklı hastalığın da belirtisi olabilir. Örneğin depresyon hastaları çoğunlukla unutkanlık şikâyeti ile doktorun karşısına çıkarlar. Yine unutkanlık farklı demans çeşitlerinde de görülür. Bu durumda hekimin Alzheimer teşhisini net bir şekilde koyması gerekir.


Alzheimer Hastalığın Tanısında Kullanılan Testler

Alzheimer hastalığında kesin tanı için tek bir test bulunmamaktadır. Aynı şekilde Alzheimer hastası olmadan önce hastalığın olasılığını tespit edebilecek de bir test henüz bulunamamıştır.

Alzheimer hastalığının tanısı için birden fazla testin sonucu değerlendirilir. Tanısal testler, hastanın öyküsü doktorun %90 oranında bir tanı koymasını sağlar. Alzheimer hastalığı tanısında hastaya şu testler uygulanır:

  • Fiziksel ve nörolojik muayene
  • Hasta hikayesi (belirtiler)
  • Tıbbi geçmiş (hastalıklar, ilaç kullanımı ve genetik hastalıklar)
  • Mental durum, hafıza, lisan ve koordinasyonlarla ilgili değerlendirme
  • Sinir sistemi muayenesi
  • Beyin görüntülemeleri
  • Labaratuvar testleri
  • Psikiyatri değerlendirmesi
  • Koku testi


Fiziksel ve Nörolojik Muayene

Nöroloji doktorunun yaptığı fiziksel ve nörolojik muayenede aşağıdaki testler yapılır ve genel bir nörolojik bilgi edinilir.

  • Refleksler
  • Kas tonusu ve gücü
  • Sandalyeden kalkabilme ve odanın karşısına geçebilme
  • Görme ve işitme duyusu
  • Koordinasyon
  • Denge


Laboratuvar Testleri

Alzheimer hastalığının farklı hastalıklarla karıştırılmasını önlemek adına kan testleri yapılır. Özellikle kişideki tiroit bozukluğu veya vitamin eksiklikleri saptanmalıdır. Böylece hafıza kaybı ve karışık zihnin diğer olası nedenleri elenmiş olur.


Zihinsel Durum ve Nöropsikolojik Testler

Alzheimer hastalığının teşhisi için hafıza ve diğer düşünme becerilerini değerlendirmek önemlidir. Bunun için zihinsel durum testi veya daha kapsamlı testler yapabilir. Nöropsikolojik testlerin daha uzun biçimleri, benzer yaş ve eğitim düzeyindeki insanlara kıyasla zihinsel işlev hakkında ek ayrıntılar sağlayabilir. Bu testler, gelecekte semptomların ilerlemesini izlemek için bir başlangıç noktası oluşturmada önemlidir.


Beyin Görüntülemesi

Beyin görüntüleri bilişsel değişime neden olabilecek felç, travma veya tümör gibi Alzheimer dışındaki durumlarda beyindeki görünür anormallikleri belirlemek için kullanılıyor. Son yıllarda geliştirilen ve klinik çalışmalarda kullanılan yeni görüntüleme yöntemleri ile hekimler Alzheimer’ın neden olduğu spesifik beyin değişikliklerini tespit edebilmektedirler.

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG): MRG güçlü bir manyetik alan ve radyo dalgalarını kullanarak beynin ayrıntılı bir şekilde görüntülenmesini sağlar. Alzheimer hastaları için MRG taraması beyinde oluşabilecek diğer hastalıkları elemek için tercih edilir. Tek başına Alzheimer tanısı için yeterli değildir.

Bilgisayarlı Tomografi (BT). Özel bir X-ışını teknolojisi olan BT taraması, beynin kesitsel görüntülerinin (dilimlerin) görüntülenmesini sağlar. Özellikle tümör, felç ve kafa yaralanmalarını tespit etmek için kullanılmaktadır.

Hastalık süreçlerinin görüntülenmesinde ise pozitron emisyon tomografisi (PET) kullanılır. Beyindeki belirli bir özelliği ortaya çıkarmak için PET taraması sırasında kana düşük seviyeli bir radyoaktif izleyici enjekte edilir. PET görüntülemeleri ile;

  • Florodeoksiglukoz (FDG) PET taramaları beynin besin maddelerinin zayıf olduğu bölgelerini gösterir. Dejenerasyon modellerinin (düşük metabolizma alanları) tanımlanması, Alzheimer hastalığı ile diğer demans türleri arasında ayrım yapılmasına yardımcı olabilir.
  • Amiloid PET görüntüleme beyindeki amiloid birikimlerinin yükünü ölçer. Bu görüntüleme esas olarak araştırmada kullanılır, ancak kişinin alışılmadık veya çok erken başlangıçlı demans semptomları varsa da kullanılabilir.
  • Tau Pet ise beyindeki nörofibriler yumakların yükünü ölçer ve sadece araştırma için kullanılır.

Hızla ilerleyen demans veya çok erken başlangıçlı demans gibi özel durumlarda, beyin omurilik sıvısındaki anormal beta-amiloid veya tau ölçümleri için başka testler de kullanılabilir.


Nöropsikolojik Testler

Beyin ve davranışlar arasındaki ilişkiyi inceleyen nöropsikolojik testler de Alzheimer teşhisinde mutlaka değerlendirilir. Bu testler Alzheimer dahil olmak üzere düşünme, duygu ve davranışları etkileyen durumların tanı ve tedavisinde yardımcı olur.

Bu testler beyin hastalıkları ve ruh sağlığı konusunda eğitim almış bir uzman (nöropsikolog) tarafından uygulanır ve değerlendirilir. Bu değerlendirme, hafıza ve düşünme (bilişsel) becerilerini değerlendirmek için kapsamlı testler içerebilir. Hastanın demansının olup olmadığı, mali durumunu yönetip yönetemeyeceği, günlük işlerini güvenli şekilde yapıp yapamayacağı bu testler ile ortaya çıkar. Hastanın hastalık süresince neleri yapabileceğini ve farklı psikolojik hastalıkların varlığını da ortaya döker.


Koku Tanıma Testi ile Alzheimer Tanısı

Yapılan araştırmalarda elde edilen bulgular, bilişsel bozukluk ve Alzheimer hastalığını saptamada koku tanıma testinin etkili olduğunu gösteriyor. Bu nedenle ileri yaşlarda kokuları tanıma ve ayırt etmede bozulmalar, Alzheimer hastalığının erken habercisi olabilir. Araştırmalarda koku tanıma testi, bilişsel bozukluk ve demans tanısı için kullanılan iki biyolojik belirteç ile karşılaştırılmıştır. Bulgular bilişsel bozukluk ve demansı saptamada koku tanıma bozukluğunun, MR kullanarak ölçülen entorhinal korteks kalınlığı kadar, hatta ondan daha da iyi bir belirteç olduğunu göstermiştir. Buna karşın koku testi beyinde amiloid plakları gösteren Amiloid PET kadar etkin bulunmamıştır. Ancak, PET incelemeleri koku tanıma testine kıyasla son derece maliyetli ve uygulanması zordur. Daha ileri araştırmalar koku alma testinin demans riskini erken dönemde saptamada kullanışlı bir test haline gelmesini sağlayabilir.


Gelecekteki Tanı Testleri

Bilim insanları beyindeki Alzheimer sürecinin biyolojik kanıtlarını ölçebilen testler üzerinde çalışmaya devam ediyorlar. Bu testler, teşhislerin doğruluğunu artırabilir ve semptomların başlamasından önce daha erken teşhisi sağlayabilir.

Genetik testler genellikle rutin bir Alzheimer hastalığı değerlendirmesi için önerilmez. Ailede erken başlangıçlı bir Alzheimer’ın öyküsünün bulunması ile bu testlerin yapılmasına karar verilebilir. Ancak bu testin yapılıp yapılmayacağına hekim karar verecektir.

No Comments

Sorry, the comment form is closed at this time.