Alzheimer Hastaları İçin Bakım Önerileri

Alzheimer hastalığı, dejeneratif bir beyin hastalığıdır ve demansın en yaygın nedenidir. Alzheimer’ın karakteristik belirtileri arasında hafıza, dil, problem çözme ve kişinin günlük aktiviteleri gerçekleştirme yeteneğini etkileyen diğer bilişsel becerilerle ilgili zorluklar bulunmaktadır. Günümüzde Alzheimer hastalığının tedavisi olmadığı için hastaların bakımları çok daha önemli hale gelmiştir. Çünkü iyi bir bakım ile Alzheimer hastasının yaşam kalitesi artırılabilir ve hastalığın seyrine olumlu bir etkisi olabilir.

Bununla birlikte Alzheimer ve demans hastalarının bakımı, sabır ve esneklik gerektirir. Alzheimer hastasının bakımını üstlenen kişi de çoğu zaman hayal kırıklığı ve tükenmişlik sendromu görülebilir. Özellikle Alzheimer ile birlikte bilişsel, fiziksel ve işlevsel yetenekleri yıllar içinde azaldığından, Alzheimer hastasının bakımını üstlenen yakın kişilerin kendi refah ve sağlığını ikinci plana atması kolaylaşabilir. Alzheimer hastasına bakan kişilerin çoğunda depresyon ve strese bağlı hastalıklar görülür. Bu süreçte Alzheimer hastalarının bakım yükünü üstelenen kişilerin de yardım alması önerilir.

Alzheimer hastası olan eşine ya da bir yakınına bakmak durumunda olan kişiler öncelikle bu durumun bir hastalık olduğunu kabul etmelidir. Alzheimer hastası kişinin kendisini üzmek için bu şekilde davranmadığını hep hatırlamalıdır. Hem Alzheimerlı hastaların hem de bakıcıların daha az yıpranması, daha sakin ve huzurlu olabilmesi için bu bakım önerilerine dikkat edilmesinde fayda vardır.

Alzheimer Hastaları İçin Beslenme

Alzheimer hastalarında yemek zamanlarının giderek daha da zorlaştığı gözlemlenir. Yeni yiyecekler yerine, tanıdık yiyeceklerin hazırlanması ve yemek programının belirli bir düzende olması (yemeğin her gün aynı saatte hazırlanması gibi), hem hastanın zaman kavramının korunmasına, hem de bakıcının zamanını ve enerjisini etkin bir biçimde kullanmasına yardımcı olur. Eğer hasta sürekli hareket ediyor, yemek sırasında oturmak istemiyorsa, az ama sık aralıklarla yedirmek denenebilir. Yine de hastanın düzenli beslenmesinin sağlanmasındaki anahtar, gösterilen sabır ve güven duygusudur.

Dehidrasyon (susuzluk), konstipasyon (peklik, kabızlık) ve dalgınlık riskini önlemek için demansı olan kişinin yeterli miktarda sıvı almasını sağlanmalıdır. Hastanın bir gün içinde mümkünse 1,5 litre yani 8 bardak sıvı alması sağlanmalı. İştah kaybı varsa doktora başvurulmalı. Ayrıca bir hasta diş doktoruna muayene ettirerek dişlerle ilgili bir sorunu olmadığından emin olunmalıdır.

Demansı olan kişilerin, kişisel hijyen ile ilgili konularda da yardıma ihtiyaçları vardır. Hastalık ilerledikçe tarak ve diş fırçası gibi eşyaları kullanma yetenekleri de azalabilir. Bu eşyaların ne olduklarını ve daha da önemlisi, ne için kullanıldıklarını, taranma ve diş fırçalamanın yapılması gereken işler olduğunu unutabilirler, daha önceden yapmış olduklarını düşünebilirler ya da temiz ve bakımlı görünme kaygılarını yitirebilirler.

Kişisel Bakım ve Hijyen

Hastalık yerleştikten sonra, hasta giyinmek, banyo yapmak veya tuvalete gitmek için bakıcının desteğine ihtiyaç duyacaktır. Hastanın giyinme konusundaki problemleri hafifletmek için bazı pratik ve basit çözümler geliştirilebilir. Fazla veya mevsime uygun olmayan giyecekler kaldırılabilir. Düğmeli ve fermuarlı giyecekler yerine kullanımı daha kolay olan giysiler alınabilir. Yıkanma, demanslı hasta için karmaşık ve zor bir iş haline gelebilir. Hastaya ne yapılacağı adım adım açıklanarak, belirli bir düzen içinde, hep aynı şekilde ve aynı zamanda yıkamak faydalı olacaktır.

Tuvaletle ilgili sorunlar

Alzheimer hastalarında bir başka problem de idrar tutamamaktır. Bu konuda atılacak ilk adım demans dışında bir sorunun olup olmadığının araştırılmasıdır. Eğer tıbbi başka bir sebep yoksa bazı basit tedbirler alınabilir. Örneğin, hasta sadece idrarını gece tutamıyorsa, hastanın akşam yemeğinden sonra içtiklerini sınırlayarak veya idrar tutamama sürekliyse gün boyunca düzenli aralıklarla tuvalete gitmesini sağlayarak bu problem hafifletilebilir. Gerekirse erişkin bezi kullanılarak bakım kolaylaştırılabilir.

Hayata Keyif Katmak

Hastayı, yürüyüşe çıkarmak veya çiçek bakımı gibi basit işleri yapması konusunda teşvik etmek önemlidir. Demans, hastanın yeni şeyler öğrenmesini imkansızlaştırabilir. Fakat günlük ev işleri veya eski hobileri, hastaya anlamlı bir şeyler yaptığı ve işe yaradığı hissi verebilir. Müzik dinlemek de hastanın hoşuna gidebilir.

Alzheimer Hastalarında Şüphe ve Depresyonla Başa Çıkmak

Demanslı hastalarda davranış değişikliği beklenen bir durumdur. Hasta, hafıza kaybı gibi zihinsel yeteneklerindeki bozulma ve kendine duyduğu güvenin giderek azalması nedeniyle çevresine karşı bazı şüpheler geliştirir. Bu şüpheler genellikle özel eşyalarının çalındığı ya da kendisine kötülük yapılmak istendiği şeklindedir. Hastanın bu tarz suçlamalarının arttığı dönemde güvenini kazanmak için sıcak, anlayışlı bir tavırla yaklaşılmalıdır. Suçlamaya karşı savunmaya geçmek, hastanın fikrinde ısrar etmesine yol açar. Bu tür suçlamalar, onaylamadan veya reddetmeden, içi boş kelimelerle (“öyle mi?”, “bakarız” şeklinde) geçiştirilmelidir.

Saldırganlıkla Başa Çıkma

Demanslı hasta zaman zaman hırçın ve saldırgan olabilir. Bu tepki, kendisini güvenlikte hissetmemesi veya yeni sesler, olaylar ve insanlarla karşılaşması gibi birçok nedene bağlı olabilir. Hangi durumun nasıl bir tepkiye sebep olduğunu bilerek benzer durumların oluşmasından kaçınılabilir. Yine de, böyle olaylar ortaya çıktığında, hastayı sakinleştirmek için en iyi yol, öncelikle kendinizi sakinleştirmek, yavaş hareketler ve güven verici bir ses tonuyla konuşmaktır.

Depresyonla Başa Çıkma

Hastanın bağımsızlığını kaybetmesi ve yaşadığı başarısızlık hissi, genellikle içine kapanık olmasına yol açar. Hastanın depresyonunu arttıran ya da kendini iyi hissetmesini sağlayan insanları veya olayları gözlemleyin, olumsuz etkilerden kaçınmaya çalışın. Hekiminiz bu konuda yardımcı olabilecek bazı tedaviler de önerebilir.

Amaçsızca Dolaşma ve Uygunsuz Israrlar

Alzheimerlı hasta çevrede amaçsızca dolaşabilir. Bu davranışın sebepleri, hareketsiz kalamaması, ağrısı olması, uygunsuz dış uyarılar karnının acıkması veya sadece tuvalete gitmek istemesi olabilir. Günlük egzersizler, dışa vurulamayan enerjinin sebep olduğu amaçsız dolaşmanın kontrol edilmesine yardımcı alabilir. Hastanızın çevresini algılama konusunda sorunları varsa ve evden uzaklaşıyorsa, kimliğini bildiren bir bilezik, kimlik kartı ve oturduğu yerin krokisinin yanında bulunması faydalıdır.

Hasta olmadık zamanlarda olmadık isteklerde bulunup ısrarcı olabilir (geceyarısı dışarı çıkmak gibi). Bu durumda mümkün olduğu kadar zıtlaşmadan, hastanın dikkatini başka bir konuya çekmek gerekir.

Alzheimerlı Hastaya Bakıcı Seçimi

Alzheimer hastalığı olan birine bakmak kolay değildir. Alzheimer hastalarının özel bir bakıma ihtiyaç duymaları nedeni ile bakıcı olarak çalışan personelin titizlikle seçilmesi ve bu hastalık konusunda bilgili olması çok önemlidir. Türkiye Alzheimer Derneği bu konudaki ihtiyaca yanıt vermek üzere Darülaceze ve belediyeler ile işbirliğine giderek “Yaşlı ve Alzheimer Hasta Bakımı Personel Eğitimi’’ programlarını gerçekleştirmektedir.

Alzheimer Hasta Bakıcısının sahip olması gereken en temel özellikler şunlardır:

  • Güler yüzlülük ve sevecenlik
  • Hoşgörü ve sabır
  • Temizlik ve hijyen kurallarına uyum
  • Olumlu iletişim ve empati yeteneği
  • Saygılı davranış ve temel görgü kurallarına uyum
  • Uyumluluk

Alzheimer hastaları bakımında kişiye özel çözüm yöntemleri üretilmelidir. Bunun için hasta bakıcının iyi bir gözlem yapıp, hastayı iyi tanıması gereklidir. Böylece, hastaya daha iyi bir bakım ve desteği sağlayabilirler. Hasta bakımında bakıcının temel sorumluluklarını şöyle özetleyebiliriz:

  • Hijyen koşulların sağlanması
  • Hastanın yeterli beslenmesi ve yeterli sıvı almasının sağlanması
  • İlaçlarının zamanında ve tam olarak verilmesi
  • Hastanın sosyal ve fiziksel olarak aktif tutulması (yürüyüş, egzersiz programı, ev içi aktiviteler vb.)
  • Hasta fiziksel ihtiyaçlarını gideremeyecek durumda ise gerekli destek ve hizmetin sağlanması.

Alzheimerlı Hasta ve Güvenlik

Alzheimerlı hastaya güvenli bir ortam ve güven duygusu nasıl sağlamak önemlidir. Bunun için;

  • Kendinizi demansı olan kişinin yerine koymaya çalışarak düşünün, böylece tehlike yaratacak şeyleri fark edebilirsiniz.
  • Mutfak aletleri, ilaçlar, ev temizleme ürünleri gibi tehlikeli olabilecek her şeyi kilit altında tutun. Bazı durumlarda hastanın tehlikeli olabilecek odalara girişi yasaklanabilir.
  • Demansı olan kişinin evin içinde rahat hareket edebilmesi için mobilyaları düzenleyin ve tırabzanlar yaptırın.
  • Halılar ve kilimleri halı altı kaymazları ile yere sabitleyin ve yerleri cilalamaktan kaçının.
  • Kapılara ve pencerelere kilit takın. Ancak olası bir acil durumda kolaylıkla açılabildiklerinden emin olun.
  • Odaların ve hollerin iyi aydınlatıldığında emin olun. Geceleri hastanın yatak odası ile banyo arasında sürekli yanan bir ışık bırakılmalıdır.
  • Elektrikli aletleri kontrol edin ve açıktaki kabloları ortalıktan kaldırın. Traş makinesini, saç kurutma makinesini hatta elektrikli ısıtıcıları banyodan kaldırın.
  • Demansı olan kişinin iyi ısındığından emin olun.
  • Demansı olan kişi düştüyse ve durumu ciddi gibi gözüküyorsa, yerinden kımıldatmaya çalışmayın ve anestezi gerekebileceğinden içecek herhangi bir şey vermeyin. Sıcak tutun ve bir ambulans çağırın.
  • Demansı olan kişi kendini yaktıysa yanık bölgesine, ciltteki ısıyı ve ağrıyı azaltması için, en azından on dakika boyunca soğuk su uygulayın. Yüzük, saat, mücevher gibi sıkan şeyleri çıkarın. Herhangi bir merhem sürmeyin; doktorunuzla temas kurun ya da hastayı hastaneye götürün.
  • Eve girişte ve odaların girişinde küçük eşikler varsa, bunları kaldırın.
  • Kesici aletleri ve tutuşturucu malzemeleri ondan uzak tutun.
  • Elektrikli aletlerin fişini prizde bırakmayın.
  • Musluklardan akan suyun vücut ısısından daha sıcak olmasına izin vermeyin.
  • Kullanmadığınız zamanlarda ocağın gaz vanasını kapalı tutun.
  • Banyoda oturarak yıkanabilmesi için bir tabure bulundurun, kalmasını kolaylaştıracak tutacaklar yerleştirin.
  • Küvet zeminine kaymayı önleyecek bir malzeme serin.
  • İlaçları ve zehirlenmeye meydan verebilecek temizlik ürünlerini kilitli bir dolapta tutun.
  • Kırılabilecek eşyaları ve sert köşeli mobilyaları ortadan kaldırın.
  • Yutulma ihtimali olan ufak cisimleri ortalıkta bırakmayın.
  • Kapı ve pencereler için kilit mekanizması temin edin.
  • Kilim ve halıların altına kaymayı önleyecek malzeme yerleştirin.
  • Yürümeyi zorlaştırmamak için odalar ve koridorda fazla eşya bulundurmayın.
  • Yakınınız basamak gibi algılayıp dengesini kaybedebileceğinden, enine çizgili desenli halıfleks ve yer karosu kullanmayın.
  • Evin içinde merdiven varsa, önüne kilitli parmaklık koydurun.
  • Yangın ihtimali doğurabileceğinden, sigara içmemesine dikkat edin.
  • Yakınınızın tedavisini unutabileceğini göz önünde bulundurarak, ilaçlarını düzenli alıp almadığını takip edin.
  • Geceleri ev ortamını yeterli derecede aydınlatın.
  • Yakınınıza dışarı çıkarken mümkün olduğunca eşlik etmeye çalışın.
  • Tek başına dışarı çıkarken hasta adının, soyadının ve hasta yakınının iletişim bilgilerinin yazılı olduğu bilekliğin takılı olduğundan emin olun.
  • Hesap yapmakta ve paraları tanımakta zorlanabileceğinden, yalnız alışveriş etmesine izin vermeyin.
  • Cebinde çok miktarda para bulundurmamasına dikkat edin.
  • Dikkati ve refleksleri zayıflayacağından, araba kullanmasına engel olun.

Alzheimer Hastaları İçin Aktiviteler

Egzersizler ve aktiviteler, demansı olan kişiye çeşitli şekillerde yararlı olabilir. Hastanın kendisini bağımsız hissetmesini sağlayabilir, zihinsel ve fiziksel yeteneklerini uyarabilir, fazla enerjisinin harcanmasına katkıda bulunabilir ve geceleri uyuyabilmesini kolaylaştırabilir. Aşağıda Alzheimer hastaları için uygun olabilecek bazı faaliyetler sunulmuştur.

  • Yürüyüş: Temiz hava, fiziksel egzersiz ve manzara değişikliği, hastanın moralini yükseltebilir.
  • Dans: Demansı olan pek çok kişi bu yeteneğini korur, müzikten hoşlanır ve dans esnasında eski mutlu günlerini yeniden yaşar.
  • Müzik dinlemek: Hasta şarkı sözlerini hatırlayabiilir ve tek başına söylemekten zevk alabilir.
  • Kitap ve gazete okumak ya da hastaya okunması: Hastanın bildiği hikayeler bile okunabilir.
  • Televizyon seyretmek: İzlediği programların şiddet ve korku içerikli olmamaları konusunda dikkatli olmanız gerekebilir. Düğün, parti gibi önemli olayların kaydedildiği ev videoları izlenebilir.
  • Hastanın, ulusal ya da dini bayramlarda geleneksel aile toplantılarına katılması yaralı olabilir.
  • Çocuklar veya hayvanlarla birlikte zaman geçirebilir.
  • Toplu oynanan oyunlara (tombala, domino, tavla, kağıt oyunları, vb) hastanın katılması sağlanabilir.
  • Resim yapmak: Kendisini ifade etme ve iletişim kurma fırsatı verebilir.
  • Fotoğraf albümlerine bakabilir.
  • Bahçe işleri: Bahçe yoksa, hasta evin içinde bile domates ve saksı bitkileri yetiştirebilir.
  • Makyaj yapabilir.
  • Eşya koleksiyonu yapabilir ve düzenleyebilir.
  • Yabancı bir dilde şarkı söylemek, film izlemek ya da konuşmak: Yabancı dil bilen pek çok kişi bu dili uzun süre hatırlayabilir.

Alzheimer Hastasına Bakan Bakıcıya Öneriler:

Demanslı kişiye bakan hastalar zaman kendi ihtiyaçlarını dikkate almaz. Bakıcı kişinin sağlığını koruyabilmesi ve yaşamının diğer kısımlarını iyi geçirebilmesi önemlidir. Bunun için;

  • Diğer aile fertlerini baştan itibaren bakıma dahil etmeyi deneyin. Böylece tüm sorumluluk sizin üzerinizde olmaz. Her gün bakımı teklif etmeseler bile siz bir mola verdiğinizde kişiyle ilgilenebilirler veya bakım maliyetinde maddi olarak katkıda bulunabilirler.
  • Teklif edildiği zaman her zaman arkadaşlarınızdan veya komşularınızdan yardım kabul etmeye çalışın. Eğer baş edebildiğinizi söylerseniz tekrar teklif etmeyi düşünmeyebilirler.
  • Kişilere nasıl yardım edebileceklerim söyleyin. Böylece neler yapabileceklerini açıkça bilirler. Örneğin, siz başka bir şeyle uğraşırken kişi ile bir saat oturmalarını veya onları yürüyüşe götürmelerini isteyebilirsiniz.
  • İnsanların desteğine değer verdiğinizi ve sizinle görüşmek için telefonla düzenli aramalarının veya sohbet için uğramalarının sizde nasıl farklılık yaratabileceğini açıkça ifade edin.
  • Sağlığınızı kontrol etmek için düzenli olarak doktorunuzu görün ve onun sizin yaşadığınız problemlerin ve streslerin farkında olduğundan emin olun.
  • Eğer kendinizi çok keyifsiz veya endişeli hissetmeye başlarsanız en kısa sürede doktorunuzla görüşün. Bu tür duyguları erken bir safhada çözmeye çalışmak daha kolaydır.
  • Dengeli bir beslenme biçimiyle yemek yediğinizden emin olmaya çalışın. Bu daha iyi hissetmenize ve daha iyi baş etmenize yardımcı olacaktır.
  • Yeterli uyuduğunuzdan emin olun. Eğer uykunuz demanslı kişi tarafından sürekli olarak bozuluyorsa profesyonellerden tavsiye isteyin.
  • Eğer demanslı kişiye hareket etmesi için yardım ediyorsanız belinize zarar vermekten kaçınmak için dikkat etmelisiniz. Bir fizyoterapistten öneri isteyin.
  • Düzenli egzersiz sağlınız için çok önemlidir ve size daha fazla enerji verecektir. Her gün temiz havada yürüyüş yapmaya ya da evde bazı egzersizleri yapmaya çalışın. Doktorunuz önerebilir.
  • Eğer çok keyifsiz olmaya başladığınızı keşfediyorsanız doktorunuzdan bazı rahatlama veya nefes egzersizleri tavsiye etmesini isteyiniz.
  • Kendiniz için zaman ayırın.
  • Sakinleşmek veya sadece kendiniz adına bir şeyler yapmak için kendinize zaman ayırdığınızdan emin olun. Eğer demanslı kişiyi yalnız bırakamıyorsanız aileniz veya arkadaşlarınız bu zamanı size verebilir ya da gündüz bakım evleri veya evde bakım veren servisler bu konuda uygun olabilir.
  • Eğer yapabiliyorsanız her gün kendiniz için az da olsa zaman ayırmayı deneyin; belki bir fincan çay içmek ve gazete okumak için, müzik dinlemek veya kısa bir yürüyüşe gitmek için. Bununla ilgili olarak kendinizi suçlu hissetmeyin. Bu sizin iyiliğiniz için önemlidir.
  • Haftada bir gün gibi arkadaşınızla buluşmak için veya hobinizi devam ettirmek için ya da eğlenceli bulduğunuz ve dışarıdaki dünyayla temasım sağlayacak bir şey yapmak için dışarıya çıkmaya çalışın.
  • Eğer enerjinizi toplamak için düzenli hafta sonları veya bir hafta kadar ara vermeye deneyin.
  • Kendinizi kutlayın.
  • Bazen takdir edilmeyen bir işi yapmış gibi hissedebilirsiniz. Demanslı kişi sizin gayretlerinizi artık takdir etmiyor gibi gözükebilir ve diğerleri ne kadar çok çalıştığınızın farkında olmayabilir. Zaman zaman kendi sırtınızı okşamaya ihtiyaç duyarsınız. Kendinizi takdir edin.

Alzheimerlı Hastayı Çocuklara Anlatmak

Küçük çocuklar yakınlarının neden bu kadar garip davrandığının onlara hatırlatılmasına ihtiyaç duyarlar ve yeni problemler çıktıkça bütün çocuklar kendi duyguları hakkında konuşmaya ihtiyaç duyabilirler.

Demanslı kişinin bakımına ve ilgisini uyandırmaya çocuklarınızı da dahil edecek yollar bulmaya çalışın. Ancak onlara çok fazla sorumluluk yüklemeyin ve bunların zamanlarının çoğunu almasına izin vermeyin. Çocuklarınızı normal hayatlarına devam etmeleri için teşvik etmek çok önemlidir.

  • Kişiyle kısa zaman için bile birlikte olmalarının ve sevgi ve şefkat göstermelerinin yapabilecekleri en önemli şey olduğunu vurgulayın.
  • Yakınlarıyla geçirdikleri zamanın zevkli olmasını sağlamaya çalışın – örneğin birlikte yürüyüşe çıkmak, oyun oynamak, eşyaları yerleştirmek veya geçmiş olaylardan bir defter yapmak gibi.
  • Yakınlarınızın eskiden nasıl olduğu hakkında konuşun ve çocuğunuza fotoğraflar ve hatıralar gösterin.
  • Hastalık zamanında bile, geçirilen güzel zamanları hatırlatması için çocuğunuz ve yakınınızın birlikte fotoğraflarını çekin.
  • Bu konuda mutlu olduklarından ve durumla başa çıkabileceklerinden emin olduktan sonra çocuğunuzu yalnız başına kısa süre için bile olsa görevlendirmeyin.
  • Çocuğunuza, yakınınızın bunu anlayabilecek ve kendini ifade edebilecek olsa onunla ne kadar gurur duyacağını söyleyin.

Alzheimer Hastalarıyla İletişim

Alzheimer hastalığı olanlar, zaman ilerledikçe derecesi artan iletişim sorunları yaşarlar. İletişimden sorumlu beyin bölgelerindeki sinir sisteminin tahribatına bağlı olarak kişinin konuşmayı ya da yazıları anlama yeteneği azalır. Konuşma yetersizliğinin ilerlemesi ile gerginliğe, karmaşaya ve hatta zaman zaman öfkeye neden olan iletişim güçlükleri gelişebilir.

Demansı olan hastaların gereksinimleri ve istekleri karşılanmayabilir ve davranışları diğer insanlar tarafından yanlış anlaşılabilir. Bunun sonucu olarak da hastalar giderek kendilerini yalnız hissetmeye başlarlar. Hastalar kısa cümleler kurarak ve sınırlı kelime haznesi kullanarak konuşmaya başlayabilir, giderek daha az konuşup hatta konuşmaktan tamamen vazgeçebilirler. İletişimi geliştirmek için bazı yollar deneyebilirsiniz. Ancak bunları yaparken aşırı çaba göstermemeye, doğal olmaya özen göstermelisiniz. Demanslı her kişi farklıdır ve her aşamada en çok işe yarayan iletişim yöntemini bulabilmek için çeşitli yollar denemeniz gerekir.

  • Sözlü iletişim kolaylaştırmak için;
  • Olumlu bir yaklaşım benimsemeye çalışın. Demansı olan kişi ile yüz yüze oturun ve onu konuşması için cesaretlendirin.
  • Hataları gereksiz yere belirtmekten kaçının.
  • Konuşma biçiminizi ve sesinizi, doğallığı kaybetmeden ayarlayın ve konuşma içinde yer alması için ona destek olun.
  • Demansı olan kişi, görme yeteneğinin bozulması, işitmesinin azalması ya da iyi oturmayan diş protezleri nedeniyle iletişim sorunları yaşayabilir. İletişimi etkileyen fiziksel sorunlar olmadığından emin olun.
  • Sözlü olmayan iletişim ve fiziksel temas;
  • Sözlü iletişim zorlaştıkça, daha çok sesi yükseltip alçaltmak, vurgusunu değiştirmek, göz teması, yüz ifadesi, vücudun durumu, işaret dili ve fiziksel temas gibi sözlü olmayan iletişime başvurduğunuzu fark edeceksiniz. Demansı olan kişiler bu tip işaretleri çok iyi yorumlarlar, ancak genellikle, konuşma hakkının kime geçtiğini belirleyen ince sinyalleri yorumlamakta güçlük çekerler. Bunun sonucu olarak, demansı olan kişiler konuşma sırasında birden araya dalabilirler, başkalarının sözlerini kesebilirler ve uygun zamanda yanıt veremeyebilirler.
  • Demansı olan kişi sizi anlayabilmek için, sesinize olduğu kadar yüz ifadenize ve hatta vücut pozisyonunuza dikkat edebilir. Bu son derece yararlı olmakla birlikte, söylediklerinizin beden dilinizle çeliştiği durumlarda yanlış anlamalara neden olabilir. Örneğin, siz “her şey yolunda, bu senin hatan değil” dediğinizde, sesinizin tonu ve yüz ifadeniz her şeyin yolunda olmadığını ve bu durumun canınızı sıktığını gösteriyor olabilir.
  • Demansı olan kişinin beden dilini yorumlamaya çalışın.
  • Söz almayı kolaylaştırmak için demansı olan kişi ile konuşurken göz teması sağlamaya çalışın ve gerekliyse elini tutun.
  • Fiziksel temas yoluyla destek verin ve hastanın rahatlamasını sağlayın.
  • Okuma, yazma ve resimler/semboller
  • Demansı olan kişinin bazen yazılı bir mesajı anladığını ancak söylediklerinizi anlamakta güçlük çektiğini ya da ne ifade ettiğini anlamadan bir yazıyı son derece doğru bir şekilde okuduğunu gözleyebilirsiniz. Aynı sembol farklı insanlar için farklı anlamlar taşısa da demansı olan pek çok hasta sembolleri ve resimleri anlar. Okuma, yazma ve resimler/sembolleri nasıl kullanabileceğimize dair aşağıda örnekler verilmiştir:
  • Demansı olan kişinin hala okuyabildiğini ve mesajların ne anlama geldiğini anlayıp anlamadığını düzenli olarak kontrol edin.
  • Gerekli şeyleri hatırlatmak için mesajlar bırakın. Gerekli yerlere, düşünülerek yerleştirilmiş kendinden yapışkanlı kağıtlar, kağıt sayfalar, silinebilir beyaz tahtalar ve küçük karatahtalar “kapıyı kilitlemeyi unutma” gibi bir takım mesajların bırakılması için son derece uygundur.
  • Çok soyut olmayan semboller kullanın ve anlamasını sağlamak için sembolleri, resimleri ya da fotoğrafları yazılı bir kelime ile birleştirin. Örneğin, tuvalet kapısının üzerine, tuvaleti ifade eden bir resim koyabilir ve altına yazı ile “tuvalet” yazabilirsiniz.
  • Oryantasyon (yer, zaman, kimlik tanımlama) bozukluğu
  • Demansı olan kişiler sıklıkla zaman ve mekan kavramlarında kargaşa yaşarlar. Kendi evinde kaybolma demansta sık karşılaşılan bir tablodur. İnsanlara, yemek yeme ya da uyuma zamanını gösteren “iç saat” de demanslı kişilerde bozulur. Çoğu hasta, evlerinin çevrelerinde yollarını bulamamaktan dolayı kaygı duyar. Demansı olan kişi, zaman ve mekan içinde uyum bozukluğu yaşadığını tam olarak bilmese de gün içinde bir programı olmadığından dolayı kaygılı ya da hiçbir şeyin tanıdık olmadığı, ona garip görünen bir ortamda bulunduğundan dolayı huzursuz olabilir. Bu durumla başa çıkmak için;
  • Kişiye güven telkin edin. Demansı olan hasta için, sadece saatin kaç olduğunun ya da nerede olduğunun söylenmesinden ziyade, can sıkıcı bir şey olmadığının açıklanması çok daha güven vericidir. Örneğin, evde olmadığını düşünen bir hastaya zaten evde olduğu konusunda ne kadar ısrar ederseniz edin, size inanmayabilir. Bu durumda en iyisi, arkadaşları ve ailesi ile birlikte olduğuna inandırıp kaygılarını biraz hafifletmeyi denemektir. Bazı durumlarda, hastanın devamlı oturduğu koltuk gibi tanıdık bazı eşyalara dikkat çekmek yararlı olabilir.
  • Demansı olan hastanın zamanı anlamasını sağlayacak yollar bulmaya çalışın. Demansı olan kişinin “saat beşte” ya da “on dakika içinde” dediğinizde neyi kastettiğinizi tam olarak anlamadığını gözlemleyebilirsiniz. Zamanın aktığını ifade etmenin başka yolları da vardır. Günlük yaşama dayanarak da çeşitli yollar üretebilirsiniz: Örneğin, “kahveni bitirdiğinde” ya da “çamaşır makinesi yıkama işini bitirdiğinde” gibi.
  • Düzenli alışılagelmiş faaliyetler yaratın. Hastanızın zamanı izlemesini kolaylaştırmak için düzenli faaliyetler bulmanız bu sayede, günü bölümlere ayırarak bir program oluşturmanız mümkündür. Düzenli ve alışılmış bir yaşam günün bir sürprizler dizisi şeklinde geçmesini önleyeceğinden, endişenin azalmasına yardımcı olabilir. Kahvaltı sırasında, demansı olan kişi ile birlikte günlük işlerin listesi yapılabilir. Öğle yemeği sırasında bu tekrarlanabilir ya da her gün, aşağı yukarı benzer işler, herhangi bir yere kaydedilmeden yaptırılabilir.
  • Çevreyi demansı olan hastanın gereksinimlerine göre düzenleyin ve gereksiz değişikliklerden kaçının. Eşyaları her zaman aynı yere koyarak ve büyük değişikliklerden kaçınarak düzenli bir çevre oluşturmaya çalışmak iyi bir fikirdir. Kapıların üzerine resimler, işaretler ya da küçük notlar koymak, ortam tanıdık gibi gözükmese bile, demansı olan kişiyi evinde olduğu konusunda rahatlatacaktır. Demansı olan birini bir yerden başka bir yere götürmek oryantasyon bozukluğunu daha da artırır. Bu nedenle, ailenin diğer üyelerinin de bakıma katılması durumunda, demansı olan hastanın dönüşümlü olarak ev değiştirmesinden ziyade, bu insanların bakım için aynı eve gelmeleri daha doğru olur.
  • Yardımcı hatırlatmalar, notlar
  • Hastalığın erken evrelerinde, yani hastanın kelimeleri anlayabildiği dönemde; ne yapması gerektiğini, neler olup bittiğini ve oradaki insanların kimler olduğunu çeşitli vesilelerle hatırlatmak yararlı olabilir. Kapıların üzerine konan işaretler, neyin ne olduğunu ve nasıl kullanıldığını açıklayan etiketler veya ALTLARINDA KİME AİT OLDUĞU yazan aile fotoğrafları hastanın zaman ve mekan bilincini korumasına yardım edebilir.
  • Bellek Kaybının İlerlediği Evrelerde İletişim Önerileri
  • Her zaman iletişime kendinizi tanıtarak başlayın.
  • Anlaması için ona zaman bırakın.
  • Olumlu beden dili ile sürece katkıda bulunun.
  • Fotoğrafların üzerine etiket yapıştırmak gibi çözümlerle işi pratikleştirin.
  • Eşya ve mekânlara etiket koyun.
  • Kafa karışıklığı yapacak eşyaları ortamdan uzaklaştırın.
  • Listeler, notlar, takvimler, çalar saatler vs. gibi anımsatıcılar kullanın.
  • Kaybolma olasılığına karşı üzerinde bileklik, kolye, giysi etiketi vb. bulundurun.
  • Elinizde yenilerde çekilmiş bir resmini bulundurun ki kaybolma vb. durumlarda ihtiyacınız olacaktır.
  • Hastanın zaman zaman farklı yerlerde misafir kalması gerekiyorsa, kullanmaya alışkın olduğu bazı eşyalarını da beraberinde götürmesini sağlayın (örneğin; yatak örtüsü, yastık, resimler gibi).
  • Davranış Probemi Olan Hastalarla İletişim
  • Hırçınlık, saldırganlık, ısrarcılık, uygunsuz davranışlar, hayal görme, sanrılar, uyku bozuklukları, duyarsızlık, içe kapanma vb. davranış problemleri baş gösterdiğinde;
  • Öncelikle problem hastalıktan kaynaklanıyor, hastadan değil. Bu gerçeği kabul edin.
  • Her koşulda olabildiğince sakin olun.
  • Suçlamaları veya uygunsuz talepleri kesinlikle üzerinize alınmayın.
  • Suçlamayın, suçlanmayın ve kendinize bunun hastalıkla ilgili olduğunu sürekli hatırlatın.
  • Olaylar veya sözleri hastanın geçmiş kişiliği ya da yaşanan olaylarla ilişkilendirmeyin.
  • Ona sorunu algılaması ve sizinle işbirliği yapması için zaman tanıyın.
  • Aktif veya pasif olarak cezalandırmayın.
  • Mizah gücünüzü yardıma çağırın…
  • Olayın gerçekçi bir sebebi olabilir. Örneğin; açlık, susuzluk, engellenmişlik, can sıkıntısı, mahremiyeti koruma isteği veya yalnızlık korkusu gibi …
  • Dış uyaranları azaltın.
  • Her koşulda onu anladığınızı hissettirin.
  • Becerebilirseniz konuyu değiştirin
  • Ortamı yeniden düzenleyin;
  • Televizyonu fişten çekin
  • Gerekiyorsa aynaları kapatın
  • Resimleri ortadan kaldırın
  • Gereksiz/zarar verebilecek eşyaları ortadan kaldırın.
  • İş-uğraş gibi etkinliklerle dikkatini başka yöne çekin.
  • Güven duygusunu her fırsatta pekiştirin.

 

No Comments

YORUM YAZ