alzheimer hastalığı, göl kenarında tek başına oturan adam

Alzheimer Hastalığı Nedir?

Alzheimer hastalığı hafıza, düşünme ve davranış problemlerine neden olan, beynin fiziksel bir hastalığıdır. İlk olarak Alman nörolog Dr. Alois Alzheimer tarafından 1906 yılında tanımlanmıştır.

Yaşla birlikte beyin hücrelerinin ölümüne bağlı olarak hafıza kaybı, bunama (demans) ve genel anlamda bilişsel fonksiyonların azalması şeklinde gelişen Alzheimer hastalığı normal yaşlanmanın bir parçası olmamakla birlikte ilerleyici bir hastalıktır ve belirtileri zamanla daha da kötü hale gelir. Bilinen en büyük risk faktörü ileri yaştır. 65 yaş üstü nüfusun yaklaşık % 10 unun Alzheimer hastası olduğu tahmin edilmektedir. Alzheimer hastalığı tüm demansların %60-80 ini oluşturur.

Ülkemizde yaklaşık 650 bin Alzheimer hastası bulunmaktadır, 2023 yılında Alzheimer hasta sayısının 850 bin olacağını tahmin edilmektedir.

alzheimer hastalığı, yaşlı adam portresi

Alzheimer Hastalığı Nasıl Oluşur?

Alzheimer yaşlanma ile birlikte beyin hücrelerinin yok olmasına neden olan ilerleyici nörolojik bir hastalıktır. Davranış, hafıza ve düşünce fonksiyonlarında zamanla azalmaya neden olan Alzheimer’ın ileri evrelere gelmesi yıllar sürebilir. Kişinin en son yaşadığı olayları unutması Alzheimer’ın erken belirtisidir. Zamanla kişiler günlük yaşamlarını tek başına idare etmekte zorlanır hale gelebilirler.

Hastanın mantıklı düşünme yeteneği, sosyal beceri ve davranışları olumsuz anlamda etkilenir. Kişiler giderek kendi içlerine kapanır, karşılıklı sohbet etme yetilerini ve isteklerini kaybederler. Alzheimer çoğunlukla 65 yaş üstü kişilerde görülse de artık günümüzde 40’lı yaşlarda bile görülmektedir.

alzheimer nedenleri, düşünen yaşlı adam

Alzheimer Nedenleri

Alzheimer’ın neden ortaya çıktığı konusunda henüz net bir bilgi olmasa da beyindeki protein birikiminin yanı sıra sinir iletiminin bozulması, beyin hücrelerinin zarar görmesi gibi etkenler nedeniyle Alzheimer hastalığının ortaya çıktığını söyleyebiliriz. Beyin hücrelerinin öngörülen süreden daha erken ölmesi Alzheimer hastalığının en büyük nedeni olarak kabul edilmektedir.

İnsanların sadece %20’sinde Alzheimer görülme riski bulunuyor. Bazı risk faktörleri ise Alzheimer hastalığına yakalanmayı artırabiliyor. Alzheimer olma riskini artıran faktörleri şöyle sıralayabiliriz;

• Yaşlanma
• Ailede Alzheimer öyküsünün bulunması
• Geçmişte yaşanan depresyon
• Damar hastalıkları (kolestrol, tansiyon yüksekliği ve kalp krizi)
• APOE4 taşıyıcılığı
• Düşük eğitim düzeyi
• Geçmişte yaşanan kafa travmaları
• Bozuk uyku düzeni
• Sigara geçmişi
• Tedavi edilmeyen tip 2 diyabet hatalığı
• Dengesiz beslenme

Alzheimer hastalığının görülme sıklığı erkeklere oranla çok küçük bir farkla kadınlarda daha yüksektir. Ancak bu oran kadınların yaşam sürelerinin erkeklere oranla daha yüksek olmasıyla da ilgilidir.

Alzheimer hastalarında ölümden sonra yapılan beyin dokusu incelemelerinde ölen beyin hücrelerinin çevresinde beta amiloid plaklarına rastlanmaktadır. Alzheimer tedavisine yönelik yapılan çalışmalar hem beyin hücrelerinin azalmasını durdurmaya hem de beta amiloid plaklarının oluşumunun durdurulmasına yöneliktir.

alzheimer belirtileri, yaşlı çift yanyana

Alzheimer Belirtileri Nelerdir?

Alzheimer’ın özellikle erken belirtilerini fark etmek Alzheimer hastasının yaşam kalitesini artırmak için çok önemlidir. Erken teşhis edilen Alzheimer hastalığında hastalığa bağlı semptomlar azaltılabilir. Bu nedenle Alzheimer belirtilerini fark etmek ve en kısa zamanda bir hekime görünmek çok önemlidir.

Alzheimer’ın en önemli belirtisi hafıza kaybı olmakla birlikte bu belirtiler mutlaka dikkate alınmalıdır;

• Son yaşanan olayları, konuşulanları hatırlamamak
• Kişisel eşyaları, bilinen adresleri unutmak
• Anksiyete ve öfkelenmede artış
• Ruh halinde değişkenlik
• Kararsızlıkta artış
• Sık sık benzer sorular sormak
• Kendi kendine konuşmak
• Yer- yön ilişkisinde zorlanmak
• Normalden daha fazla heyecanlı olmak
• Takıntılarda artış
• Tekrarlayan hareketlerde bulunmak
• Paranoya ve şüphede artış
• Uyku problemleri
• Kafa karışıklığı
• Günün hangi saatinde olduğunu bilememek
• Halüsinasyonlar görmek, gerçekle hayali karıştırmak
• Konuşmakta, ifade etmekte zorlanma

Alzheimer hastalığının ileri dönemlerinde kısa ve uzun süreli bellekte hafıza sorunları, yeme ve yutma bozukluğu, buna bağlı olarak kilo kaybı ya da fazla yeme problemleri görülebilir. Aynı zamanda ileri dönem Alzheimer hastalarında idrar kaçırma, konuşmada güçlük ve yardım almadan hareket edememe gibi belirtilerle karşılaşılabilir.

alzheimer teşhisi, yaşlı çift el ele

Alzheimer Hastalığı Teşhisi

Alzheimer hastalığını direkt teşhis eden bir test bulunmamaktadır. Alzheimer hastalığının teşhisinde birçok tıbbı tanı testi bir arada uygulanarak bir sonuca varılır. Hastanın öyküsü, genetik hikayesi, hastalık belirtileri, rutin rahatsızlıkları tanı için önemlidir. Bu süreç içerisinde hastanın yakınlarından da görüş alınır. Hastanın öyküsünden sonra denge, nörolojik işlevler, duyu, davranış, hafıza ve refleksleri ölçülür. Alzheimer tanısının desteklenmesi ve benzer hastalıkların varlığına ya da yokluğuna ilişkin net bir sonuca ulaşmak için kan testleri, ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntülemesi (MR) gibi tanı yöntemleri uygulanır. Bunun yanı sıra hastada mevcut bir psikolojik rahatsızlığının, depresyonun olup olmamasına ilişkin de bazı testler yapılır. Bazı durumlarda APOE-e4 adlı genin araştırılmasına yönelik gen taramaları uygulansa da bu testin henüz kanıtlanmış bir geçerliliği bulunmamaktadır.

Tüm tanı yöntemleri ve testler sonrasında hekimin şüphesi doğrultusunda Alzheimer testi olarak da bilinen bilişsel fonksiyonların değerlendirilmesine yönelik testler yapılır. Bunun sonucunda hekim tarafından kesin ve net Alzheimer teşhisi konulabilir.

Alzheimer Tedavisi

Alzheimer belirtilerini yaşadığından şüphelenen kişilerin vakit kaybetmeden bir hekime başvurması çok önemlidir. Her ne kadar Alzheimer hastalığı kesin bir tedavisi olmasa da hastalığın erken ve orta dönemlerinde yaşam kalitesini artırmaya ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yönelik bazı uygulamalar bulunmaktadır. Alzheimer tedavisi sürecinde hastaya genellikle “kolinesteraz inhibitörleri” grubu ilaçlar reçete edilir. Bu ilaçlar hastaların şikayetlerini belli oranda azaltmaya ve Alzheimer hastalığının yol açtığı bazı davranışları düzenlemeye yarar. Tedaviye düşük dozla başlanır ve sonra artırılır. İlaç kullanımı ile Alzheimer hastaları bağımsız olarak bazı davranışları rahatlıkla tek başına yapabilirler. Yemek yemek, banyo yapmak, giyinmek gibi.

Alzheimer tedavisi sürecinde hastanın yakınlarının desteği çok önemlidir. Hekim ile yapacakları detaylı görüşmeler neticesinde Alzheimer hastasına nasıl davranmaları gerektiğini, hayatlarını nasıl kolaylaştırabileceklerini ve nelere dikkat etmeleri gerektiğini öğreneceklerdir. Evin belli yerlerine notlar asılabilir, hastaya günlük rutinler oluşturulabilir. Aynı zamanda bilişsel stimülasyon terapileri gibi bireysel veya toplu olarak uygulanabilen psikiyatrik terapiler hafızanın güçlendirilmesine, problem çözme ve dil becerilerinin korunabilmesine katkıda bulunabilir. Genetik olarak Alzheimer riski taşıyan kişilerin ise Alzheimer hastalığından korunmak için bazı şeylere dikkat etmesi son derece önemlidir. Yaşamlarında değiştirecekleri küçük şeyler ile Alzheimer hastalığından korunma şanslarını artırabilirler. Sigara içmemek, iyi beslenmek ve hareket etmek Alzheimer hastalığından koruyabilir.

Demans ve Alzheimer Hastalığı Arasındaki Farklar

Demans kelimesi, hafıza kaybı, problem çözme, dil ve düşünmeyle ilgili problemleri içerebilen belirtiler bütününü tanımlamaktadır. Alzheimer hastalığı ya da inme gibi hastalıkların beyne zarar vermesi demansa neden olur. Alzheimer hastalığından başka hastalıklarda da demans görülür. Örneğin, damarsal hastalıklarla ilişkili demans (bunama), Pick hastalığı demansı, Parkinson hastalığı demansı, Lewy cisimcikli demansı gibi… Pek çok farklı hastalık, demans (bunama) çatısı altında toplanır. Bütün demanslar içinde en sık görülen, yüzde 60-70 oranla Alzheimer hastalığıdır.

demans nedir, uyuyan yaşlı kadın

Demans Nedir?

Demans kelimesi, hafıza kaybı, problem çözme, dil ve düşünmeyle ilgili problemleri içerebilen belirtiler bütününü tanımlamaktadır. Alzheimer hastalığı ya da inme gibi hastalıkların beyne zarar vermesi demansa neden olur.

Türkiye’de Alzheimer Hasta Sayısı Kaçtır?

Ülkemizde teşhis konmuş yaklaşık 650 bin Alzheimer hastası bulunmaktadır. 2023 yılında ise Alzheimer hastası sayısının 850 bin olacağı ön görülmektedir.

Ayrıntılı bilgi ve bağışlarınız için Alzheimerdernegi.org.tr